గ్రాఫిక్స్ మాయలో రామాయణ ఆత్మ

”వినుడు వినుడు రామయణ గాధ వినుడీ మనసారా / వినుడు వినుడు రామయణ గాధ వినుడీ మనసారా / ఆలపించినా ఆలకించినా ఆనందమొలికించే గాధ / వినుడు వినుడు రామయణ గాధ వినుడీ మనసార”

1963లో వచ్చిన ‘లవకుశ’ చిత్రంలోని ఈ పాట ఆరంభ పంక్తులు రామాయణం లాంటి మహాకావ్యాన్ని తెరపై ఎలా ఆవిష్కరించాలో అత్యంత అద్భుతంగా చెబుతాయి. తెలుగు సినిమా స్వర్ణయుగంలో, ఇద్దరు చిన్న పిల్లలు సాదాసీదా స్టూడియో నేలపై కూర్చుని, చేతిలో తంబురా మీటుతూ పాడుతుంటే, ఒక్క గ్రీన్ స్క్రీన్ పిక్సెల్ కూడా లేకుండానే కోట్లాది మంది ప్రేక్షకుల కళ్ళలో భక్తి భావంతో నీళ్ళు తిరిగేవి.

ఆ ఇతిహాస బలం కేవలం భాషలోని పవిత్రత, నటీనటుల సహజమైన భావోద్వేగాల లోతుపైనే ఆధారపడి ఉంటుందని ఆనాటి తరం నిరూపించింది. కథే స్వయంగా ప్రేక్షకులను నడిపించే ఆ కాలంలో—కథ పట్ల అపారమైన గౌరవం, స్వచ్ఛమైన ఉచ్చారణ, ఏదో వ్యానిటీ వ్యాన్ నుండి దిగివచ్చినట్లు కాకుండా, డీ-ఏజింగ్ ఫోటోషాప్‌ల సాయం లేకుండా నిజంగానే దేవలోకం నుండి దిగివచ్చారా అన్నట్లు కనిపించే నటులు మాత్రమే సరిపోయేవారు.

“లవకుశ’, ‘సంపూర్ణ రామాయణం’ (1971), ‘సీతారామ కళ్యాణం’ (1961) వంటి ఆణిముత్యాలన్నీ ఈ స్వచ్ఛమైన భక్తి భావానికే నిలువెత్తు నిదర్శనాలు. అవి నలుపు-తెలుపు చిత్రాల గంభీరమైన అందంలో ఉన్నా, లేక తొలినాటి గెవా కలర్ (Geva Color) వర్ణరంజిత కాంతుల్లో ఉన్నా, ఆ చిత్రాలు రామాయణాన్ని కేవలం ఒక వ్యాపార వస్తువుగా కాకుండా, ఒక ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా మలిచాయి.

ప్రతి తెలుగు ఇంటి పూజా గదిలో కొలువైన శ్రీరామ, శ్రీకృష్ణ పాత్రలకు ప్రాణం పోసిన సీనియర్ ఎన్టీఆర్ అయినా, 'ఆంధ్ర అందగాడు'గా పేరుగాంచిన శోభన్ బాబు అయినా తెరపైకి అడుగుపెట్టినప్పుడు—వారి గంభీరమైన సంభాషణా శైలి, ఆంగిక అభినయం నుండి సాక్షాత్తూ దైవత్వం ఉట్టిపడేది. వారి అద్భుత నటన ముందు అట్టపెట్టెల సెట్లు, రంగులు వేసిన తెరలు పూర్తిగా మాయమైపోయేవి.

రామాయణం అనేది కేవలం ఒక కథ కాదు, అది భక్తితో ముడిపడిన ఒక గాఢమైన అనుభూతి అని ఆనాటి దర్శకనిర్మాతలు లోతుగా అర్థం చేసుకున్నారు. అప్పట్లో వారు వాడిన సాదాసీదా సాంకేతికత—అంటే మెరిసే బాణమైనా, అట్టపెట్టెలతో చేసిన రథమైనా—కథలోని స్వచ్ఛతను మరింత పెంచాయే తప్ప తగ్గించలేదు. కథనంలో ఆత్మ ఉన్నప్పుడు, మిగిలినదంతా ప్రేక్షకుల ఊహాశక్తే పూర్తి చేసుకుంటుందని ఆ చిత్రాలు నిరూపించాయి.

ఆ తర్వాత, గ్రీన్ స్క్రీన్ మీద వందల కోట్లు కుమ్మరిస్తే ధర్మం అదే ఆవిష్కృతమవుతుందన్న భ్రమతో నితీష్ తివారీ తెరకెక్కించిన భారీ చిత్రం ‘రామాయణ: పార్ట్ 1’ వచ్చింది. ఒక పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని అందించాల్సింది పోయి, ఆధునిక తరం మనకు పురాణం ముసుగులో ఒక భారీ బడ్జెట్ ‘"మార్వెల్ సూపర్ హీరో" సినిమాను వడ్డించింది.

అనుకోకుండా క్లాస్ టాపర్‌గా మారిన బ్యాక్‌బెంచర్ ముఖకవళికలతో కనిపించే రణ్‌బీర్ కపూర్ శ్రీరాముడి పాత్ర—ఏదో సైన్స్ ఫిక్షన్ సినిమా నుండి దారితప్పి వచ్చిన ఆధునిక కథానాయకుడి అలసటను గుర్తుకు తెస్తుంది. ఆయనలో కాస్తయినా దైవత్వాన్ని చూపించడానికి డిజిటల్ ఆర్టిస్టుల సైన్యం, అరువు తెచ్చుకున్న బ్యాక్‌డ్రాప్‌లు, భారీ జంతువులు, హాలీవుడ్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న రాక్షసులతో కూడిన యాక్షన్ సన్నివేశాలు అవసరమయ్యాయి. ఒకప్పుడు ఆత్మను తాకేలా సాగిన గంభీరమైన, లయబద్ధమైన సంభాషణల స్థానంలో—ఏదో కార్పొరేట్ ప్రజెంటేషన్ ఇస్తున్నట్లుగా, ప్రపంచ ప్రేక్షకులకు సులభంగా అర్థమయ్యే సాధారణ మాటలు వచ్చి చేరాయి.

ఈ ఆధునిక హంగులు మిగిలిన కథను కూడా ఇదే పిక్సెల్ మాయాజాలంతో నింపి, ప్రాచీన ఆధ్యాత్మిక ఔన్నత్యాన్ని సీజీఐ (CGI) విన్యాసాల వేదికగా మార్చేశాయి. ‘సీతారామ కళ్యాణం’ చిత్రంలో స్వయంగా ఎన్టీఆర్ దర్శకత్వంలో, కేవలం తన ఆంగిక అభినయంతో, గంభీరమైన అట్టహాసంతో భయాన్ని పుట్టించిన రావణాసురుడిని మనం చూశాం. కానీ నేటి వెర్షన్ మాత్రం, హాలీవుడ్ స్థాయి డీనెగ్ (DNEG) విజువల్ ఎఫెక్ట్స్, హాన్స్ జిమ్మర్ సంగీత హోరును తట్టుకుని యశ్ తన స్టార్ ఇమేజ్‌తో రావణుడిగా నిలబడతాడని ఆశలు పెట్టుకుంది.

కథంతా గ్రీన్ స్క్రీన్ యాక్షన్ సన్నివేశాల మయంగా మారిపోయి, పవిత్ర గ్రంథాన్ని కేవలం వీఎఫ్ఎక్స్ (VFX) విన్యాసాల సమాహారంగా మార్చేసింది. అక్కడ అన్నీ లోపం లేకుండా అద్భుతంగా కనిపిస్తాయి, కానీ మనసుకు మాత్రం ఏమీ తాకవు. సినిమాలోని భారీ గ్రాఫిక్స్ యుద్ధ సన్నివేశాలకు వచ్చేసరికి ఒక విషయం స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది—1963 నాటి చిత్రానికి ఒక సరళమైన రాగం, 1971 నాటి ఆణిముత్యానికి బాపు గారి కవితాత్మక చిత్రకళ, నటీనటుల మనోహరమైన అభినయం మాత్రమే రామాయణ ఆత్మను పట్టుకోవడానికి సరిపోతే; నేటి తరానికి మాత్రం ఇదొక పవిత్రమైన కథ అని మనకు గుర్తు చేయడానికే సగం ప్రపంచపు కంప్యూటర్ ప్రాసెసింగ్ పవర్ అవసరమవుతోంది.

చివరగా చెప్పుకోవాలంటే, ఈ వేల కోట్ల విజువల్ వండర్ విషయంలో అతిపెద్ద వైరుధ్యం ఏమిటంటే—దశాబ్దాలుగా రామాయణాన్ని ఒక రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుంటున్న వర్గం నుండే దీనికి ఎదురైన స్పందన. సాంస్కృతిక ఆధిపత్యానికి ప్రతీకగా రామాయణాన్ని నిత్యం ఉపయోగించే హిందుత్వ వాదులు, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ₹4,000 కోట్ల బడ్జెట్‌తో వస్తున్న ఈ చిత్రాన్ని తమ విజయంగా భావిస్తారని అంతా అనుకున్నారు.

కానీ, ఏ.ఆర్. రెహమాన్ సంగీతం, రణ్‌బీర్ కపూర్ పాత 'బీఫ్' వివాదాలు, సీత పాత్రకు సాయి పల్లవి సరిపోతుందా లేదా అన్న ఆన్‌లైన్ చర్చలు, సంప్రదాయ విలువల కంటే పాశ్చాత్య ఐమ్యాక్స్ (IMAX) ప్రేక్షకులను మెప్పించాలన్న తాపత్రయంతో కూడిన ఈ సినిమా ప్యాకేజింగ్—కట్టర్ సిద్ధాంతవాదులను సైతం నిరాశకు, అయోమయానికి గురిచేసింది. హాలీవుడ్ తరహా బాక్సాఫీస్ వసూళ్ల కోసం అసలైన భక్తి భావాన్ని పక్కన పెట్టడంతో, నిర్మాతలు చివరకు ఎటూ కాకుండా పోయారు: నిజమైన భక్తుడిని కదిలించలేనంత కృత్రిమంగా, రాజకీయ అభిమానులను ఏకం చేయలేనంత అసహజంగా ఈ చిత్రం మిగిలిపోయింది