స్వీయ-నియంత్రణ మరియు అభద్రతా రాజకీయం

రాజకీయ శాస్త్రవేత్తలు ఒక చక్కని మాట చెబుతారు—"నిరంకుశ పాలకులు విధించే ఆంక్షలు వారి అపరిమిత అధికారానికి ప్రతీకలు కావు, వారి అంతర్గత భయాలకు నిదర్శనాలు." అంటే, ఒక నాయకుడు లేదా ప్రభుత్వం ప్రజల గొంతు నొక్కడానికి ప్రయత్నిస్తోందంటే, అది వారి సత్తా కాదు, వారి వెన్నులో పుట్టిన వణుకు అని అర్థం. ఒక పాలకుడి అహంకారాన్ని లిఖితపూర్వకమైన అక్షరం కంటే ఎక్కువగా భయపెట్టేది ప్రపంచంలో ఏదీ లేదు అనడానికి చరిత్రే ఒక సజీవ సాక్ష్యం.

ఉదాహరణకు, 1614వ సంవత్సరంలో ఇంగ్లాండ్ రాజు కింగ్ జేమ్స్ I, సర్ వాల్టర్ రాలీ రాసిన ‘ది హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్’ అనే పుస్తకంపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశాడు. ఆ పుస్తకం చేసిన తప్పల్లా ఒక్కటే—అవినీతిపరులైన పాలకులకు ఎప్పటికైనా కాలం కలిసిరాదని, ప్రకృతి నియమం ప్రకారం వారికి శిక్ష తప్పదని హెచ్చరించడం. తానే దేవుడి ప్రతిరూపాన్ని అనే భ్రమల్లో బతికే ఆ రాజు, ఈ పుస్తకం వల్ల తన ప్రతిష్ట ఎక్కడ మంటగలిసిపోతుందోనని గాభరా పడ్డాడు. ఆ భయంతో, భవిష్యత్తు ముద్రణల్లో రాలీ పేరును, ముఖచిత్రాన్ని, పుస్తక శీర్షికను పూర్తిగా తొలగించాలని పబ్లిషర్లను ఆదేశించాడు. అధికారం ఎప్పుడైతే అభద్రతాభావానికి లోనవుతుందో, అప్పుడు ఆంక్షలు విధించడమే పాలకులకు పరమ రక్షణగా మారుతుందని ఈ ఘటన నిరూపించింది.

ఈ చారిత్రక ప్రహసనం ఒక నిరంకుశ వ్యవస్థ పిచ్చెక్కినప్పుడు ఏం జరుగుతుందో స్పష్టం చేస్తుంది. అధికారం మొత్తం ఒకే ఒక్క అహంకారం చుట్టూ కేంద్రీకృతమైనప్పుడు, ప్రజాస్వామ్య విధానాల స్థానంలో అనుమానాలు, భయాలు రాజ్యమేలుతాయి. నిజాలు మొట్టమొదటి బలిపశువులవుతాయి. ఇలాంటి విషపూరిత వాతావరణంలో, వ్యవస్థలోని ప్రతి సంస్థ తన అసలు బాధ్యతను పక్కనపెట్టి, రాజు మనసులో ఏముందో ముందే ఊహించే ‘మైండ్ రీడింగ్’ ఆట మొదలుపెడుతుంది. పాలకుడికి కోపం రాకుండా, ఆయనకు నచ్చిన భజన మాత్రమే చేయడానికి తాపత్రయపడతాయి.

ఇక నేటి కాలానికి వస్తే, ‘పెంగ్విన్ రాండమ్ హౌస్ ఇండియా’ (PRHI) పబ్లిషింగ్ సంస్థ సోనియా గాంధీ ఆత్మకథ ‘బిలాంగింగ్: ఎ జర్నీ ఆఫ్ లవ్ ఇన్ ఇండియా’ పుస్తక ప్రచురణ విషయంలో సరిగ్గా ఇలాంటి సందిగ్ధంలోనే పడింది. తెరవెనుక నుంచి ఎవరో ఆదేశాలు ఇస్తున్నట్లుగా వారి ప్రవర్తన కనిపిస్తోంది. ఇది కేవలం ఒక వ్యాపార వివాదం కాదు; ఎవరూ అడగకుండానే ముందే చేతులెత్తేసే ‘లొంగుబాటు తత్వానికి’ ఇదొక చక్కని ఉదాహరణ. సమాజానికి ఏ సమాచారం అవసరమో, ప్రజలు ఎంతవరకు తట్టుకోగలరో నిర్ణయించడానికి ఈ పుస్తక సంపాదకులకు ఎవరు అధికారం ఇచ్చారు? వీరేమైనా అప్రకటిత రక్షణ శాఖా?

భారత-చైనా సంబంధాలు, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, మరియు ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రస్తావనలు ఉన్న కొన్ని భాగాలను తొలగించాలని పెంగ్విన్ ఇండియా కోరినట్లు, దానికి సోనియా గాంధీ నిరాకరించినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. వాస్తవాలను తనిఖీ చేసే హక్కు పబ్లిషర్‌కు ఉన్నప్పటికీ, ఒక రచయిత్రి తన సొంత రాజకీయ జ్ఞాపకాలను మార్చుకోవాలని ఒత్తిడి చేయడం భావప్రకటన స్వేచ్ఛను హరించడమే అవుతుంది.

ఇక్కడ విచిత్రమైన డబుల్ స్టాండర్డ్స్ ఏంటంటే—పెంగ్విన్ ఇండియా ఈ పుస్తకాన్ని ఇక్కడ ముద్రించడానికి భయపడుతుంటే, వారిదే అయిన ‘ఆల్ఫ్రెడ్ ఎ. నాఫ్’ అనే అంతర్జాతీయ సంస్థ ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్ష కాపీలను సులువుగా ముద్రిస్తోంది. అంటే ప్రపంచమంతటికీ క్షేమకరమైన అక్షరాలు, ఢిల్లీకి వచ్చేసరికి ప్రమాదకరంగా మారిపోయాయన్నమాట! ఒక ప్రచురణ సంస్థ సాహిత్యాన్ని పక్కనపెట్టి, పాలకుల ముఖకవళికలను చదవడం మొదలుపెట్టినప్పుడు, అది ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌ను మూసేసి ‘అధికార పక్ష కార్యాలయం’గా మారినట్లే లెక్క.

ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన ముప్పు ప్రభుత్వం విధించే ప్రత్యక్ష నిషేధాల వల్ల రాదు; భవిష్యత్తులో వచ్చే ఐటీ దాడులు, చట్టపరమైన చిక్కులు, లేదా రాజకీయ వ్యతిరేకతలను ముందే ఊహించుకుని భయపడే ‘స్వీయ-నియంత్రణ’ (Self-Censorship) వల్లే వస్తుంది. ఒక ప్రచురణకర్త బాధ్యత పుస్తకానికి విశ్వసనీయతను కల్పించడమే కానీ, పాలకుల మెప్పు పొందడం కాదు.

మన దేశంలోని పబ్లిషర్లు ఇలా ప్రతి అడుగులోనూ వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటూ ఉంటే, భవిష్యత్తులో మనకు ఎలాంటి నిజాలు లేని, కేవలం భజనతో కూడిన నిరుపయోగమైన సాహిత్యం మాత్రమే మిగులుతుంది. రచయితలు తమ సొంత జీవితాలను గుర్తుచేసుకోవడానికి కూడా ముందే పర్మిషన్ తీసుకోవాల్సిన విచిత్రమైన రోజుల్లోకి మనం వెళ్తున్నాం. బాలీవుడ్ భాషలో చెప్పాలంటే, "పిక్చర్ అభి బాకీ హై మేరే దోస్త్" (సినిమా ఇంకా మిగిలే ఉంది మిత్రమా). కానీ, ఈ గేట్ కీపర్లు నిజాలన్నింటినీ ఎడిట్ చేసుకుంటూ పోతే, రేపు మన చరిత్ర కేవలం ఒక ఖాళీ తెరగా మాత్రమే మిగులుతుంది.

ఈ ముందస్తు లొంగుబాటు ప్రహసనాన్ని ఉర్దూ కవి అహ్మద్ ఫరాజ్ తన కవితలో ఎంతో అద్భుతంగా చెప్పారు: షిక్వా-ఎ-జుల్మత్-ఎ-షబ్ సే తో కహీ బెహ్తర్ థా,అప్నే హిస్సే కీ కోయి శమా జలాతే జాతే"(చీకటిని తిట్టుకుంటూ కూర్చోవడం కంటే, నీ వంతుగా ఒక చిన్న దీపాన్ని వెలిగించి ఉంటే బాగుండేది).

కానీ విచారకరమైన విషయమేమిటంటే, మన ఆధునిక సాహిత్య రక్షకులు ఆ సత్యమనే దీపాన్ని వెలిగించాల్సింది పోయి, తామే స్వయంగా ఊది ఆర్పేస్తున్నారు. అందరూ చీకట్లోనే ప్రశాంతంగా నిద్రపోవాలని కోరుకుంటున్నారు.