ఏపీలో ఎస్ఐఆర్ (SIR): ప్రవాహానికి ఎగువన తోడేలు?
“వ్యవస్థ తీసుకునే నిర్ణయాలు, చేసే నమోదులు ఎప్పుడూ సరైనవే అని నమ్మాలి. ఒకవేళ తప్పు అనిపిస్తే, అది తప్పని నిరూపించాల్సిన బాధ్యత కేవలం పౌరుడిదే — డొనాల్డ్ పి. మోయినిహాన్ & పమేలా హెర్డ్ (ది పొలిటికల్ ఎకానమీ ఆఫ్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ బర్డెన్స్)
ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులను నిశ్శబ్దంగా అణచివేయడానికి లేదా వారిని నియంత్రించడానికి ప్రభుత్వాలు పరిపాలనాపరమైన నిబంధనలను ఒక భారంగా ఎలా మారుస్తాయో ఈ మాటలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
అనగనగా ఒక అడవి. ఒక స్వచ్ఛమైన నీటి ప్రవాహం పైనుంచి కిందికి పారుతోంది. ఎగువన ఒక తోడేలు, దిగువన ఒక గొర్రెపిల్ల నీళ్లు తాగుతున్నాయి. హఠాత్తుగా తోడేలు గర్జిస్తూ, "నువ్వు నీళ్లను బురద చేసి, నేను తాగే నీటిని పాడు చేస్తున్నావు!" అని అరిచింది. గొర్రెపిల్ల ఎంతో వినయంగా, "అయ్యా, నీరు మీ వైపు నుండి నా వైపు పారుతోంది కానీ, నా వైపు నుండి మీ వైపు రావడం లేదు కదా" అని సామాన్య తర్కాన్ని చెప్పింది. భౌతిక సూత్రాలతో తోడేలుకు పనేముంది? అది మరింత రెచ్చిపోతూ, "ఇది లాజికల్ మిస్మ్యాచ్! నువ్వు అక్కడ నిలబడటంలోనే నా నీటిని పాడు చేయాలనే कुట్ర దాగుంది" అని తీర్పు చెప్పింది. అంతేకాదు, తను నీళ్లు తాగడానికి అర్హురాలేనని నిరూపించుకోవడానికి తన కాళ్ల గుర్తుల గత మూడేళ్ల చరిత్రను సమర్పించాలని ఆదేశించింది. పాపం, ఆ గొర్రెపిల్ల ఆధారాలు వెతుక్కునే లోపే... "సకాలంలో స్పందించలేదు, ఇది మ్యాపింగ్ ఫెయిల్యూర్" అంటూ నదీ పర్యావరణ పరిరక్షణ పేరుతో ఆ గొర్రెపిల్లను తోడేలు అల్పాహారంగా మార్చేసుకుంది!
విపక్షాలు, పౌర హక్కుల సంఘాల ఆరోపణలను నమ్మితే... నేడు ఆంధ్రప్రదేశ్లో 'స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్' (SIR) పేరిట సరిగ్గా ఇదే కథ పునరావృతమవుతోంది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం 1950 లోని సెక్షన్ 21(3) నిబంధనలను అడ్డం పెట్టుకుని, ఎన్నికల యంత్రాంగం ఆ తోడేలు స్థానంలో కూర్చుందని విమర్శకులు ఆరోపిస్తున్నారు. పళ్లకు బదులు అత్యాధునిక సాఫ్ట్వేర్లను ఆయుధాలుగా మార్చుకున్న ఎన్నికల సంఘం, ఓటర్ల జాబితా వంక చూస్తూ లక్షలాది మంది పౌరులను "వ్యత్యాసాలు" (discrepancies) గా ముద్ర వేస్తోంది. ఓటు తప్పుగా ఉందో లేదో నిరూపించాల్సిన బాధ్యతను పక్కనపెట్టి, తాము అసలైన ఓటర్లమేనని నిరూపించుకోవాల్సిన భారమంతా పౌరుల పైనే నెట్టేస్తున్నారని విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.
ఈ complaints కేవలం ఓటర్ల జాబితా సవరణగా కనిపించే ఈ ప్రక్రియ వెనుక పౌరుల ఓటు హక్కును హరించే పెద్ద వ్యూహం దాగి ఉందనే విషయాన్ని, ఇది పౌరులను disenfranchise చేయడానికి ఎలా వాడుతున్నారో ఎత్తిచూపుతున్నాయి. వైఎస్సార్సీపీ, పౌర సంఘాలు, చివరకు బీజేపీ సైతం ఈ ప్రక్రియలో జరుగుతున్న క్షేత్రస్థాయి లోపాలను ఎత్తిచూపాయి. వైరి పక్షాల మద్దతుదారుల ఓట్లను ఏరివేసే 'సింపథైజర్స్ పర్జ్', ప్రైవేట్ పొలిటికల్ యాప్ల ద్వారా ప్రభుత్వ సమాచారాన్ని దుర్వినియోగం చేయడం, భారీ స్థాయిలో ఓట్ల తొలగింపు వంటివి తీవ్ర వివాదాస్పదంగా మారాయి. ఇది ఓటర్ల జాబితా శుద్ధి కార్యక్రమం కాదని, కనీస మానవీయ పరిశీలన లేకుండా కేవలం కంప్యూటర్ అల్గారిథమ్స్, ఆటోమేటెడ్ ఫిల్టర్ల ఆధారంగా చేస్తున్న అత్యుత్సాహపు తొలగింపులని ఆరోపణలు వస్తున్నాయి.
సాంకేతికంగా చూస్తే, దీర్ఘకాలిక ఓటర్ల చరిత్రను సరిపోల్చడానికి అత్యంత కీలకమైన 2002/2003 నాటి ఓటర్ల జాబితా డేటా అందుబాటులో లేకపోవడం పెద్ద లోపంగా మారింది. ఈ సమాచారం లేకపోవడంతో పాత నివాస వివరాలను ధృవీకరించడం సాధ్యం కాక, అధికారులు దాన్ని సులభంగా "మ్యాపింగ్ ఫెయిల్యూర్" కింద జమ కడుతున్నారు. గతంలో జరిగే సాధారణ వార్షిక సవరణలలా కాకుండా, ఈసారి ప్రాథమిక దశలోనే కఠినమైన పత్రాలను సమర్పించాలనే నిబంధనను ఈసీ తీసుకొచ్చింది. పైగా, పేద, సామాన్య ప్రజలకు అత్యంత తక్కువ గడువు ఇవ్వడంతో వారు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. క్షేత్రస్థాయిలో సరైన శిక్షణ లేని బూత్ లెవెల్ అధికారులు (BLO) అడిగిన వెంటనే పత్రాలు చూపించలేకపోతే, నోటీసులు ఇవ్వకుండానే పౌరులను "ఆబ్సెంట్" లేదా "షిఫ్టెడ్" గా మార్చేస్తున్నారు.
గొర్రెపిల్లకు అసలు అవకాశమే ఇవ్వకూడదన్నట్టు, ఈ ఓట్ల సవరణ జరుగుతున్న సమయంలోనే ప్రభుత్వం "పోలింగ్ కేంద్రాల హేతుబద్ధీకరణ" (Rationalization) ప్రక్రియను కూడా తెరపైకి తెచ్చింది. దీనివల్ల పోలింగ్ కేంద్రాల సరిహద్దులు మారిపోయి తీవ్ర గందరగోళం నెలకొంది. ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ఓట్లు వేర్వేరు సుదూర ప్రాంతాల కేంద్రాలకు విడిపోయాయి. మరోవైపు, పనిభారంతో సతమతమవుతున్న బీఎల్ఓల వద్ద తగినన్ని దరఖాస్తు ఫారాలు కూడా అందుబాటులో లేవు. ఒకవేళ పౌరుడు తన గుమ్మం వద్ద తక్షణ ఆధారం చూపించలేకపోతే, అక్కడికక్కడే ఓటును గాలిలో తేల్చేస్తున్నారు.
ఈ పరిణామాలు చూస్తుంటే, వ్యవస్థకు నువ్వు నకిలీ ఓటరువని నిరూపించాల్సిన అవసరం లేదు, నువ్వు నిజమైన మనిషిвеనని నిరూపించుకోవాల్సిన బాధ్యత నీదేనని స్పష్టమవుతోంది. ఆ నిబంధనల సుడిగుండంలో పడి గడువులోగా "మ్యాపింగ్ ఫెయిల్యూర్" ను సరిచేసుకోలేకపోతే, ప్రజాస్వామ్యం నుండి ఆ పౌరుడి పేరు నిశ్శబ్దంగా 'డిలీట్' అయిపోతుంది. ప్రముఖ ఆర్థికవేత్త పరకాల ప్రభాకర్ తన విశ్లేషణలో పేర్కొన్నట్టు, ఈ రకమైన సామూహిక తొలగింపులు... ఎగువన ఉన్న అధికార యంత్రాంగంతో పోరాడే శక్తి లేని బలహీన, వెనుకబడిన వర్గాల పౌరసత్వాన్ని తుడిచిపెట్టే ఒక "రక్తపాతం లేని రాజకీయ నరమేధం" (bloodless political genocide) లాంటివే.
ఈ నేపథ్యంలో, జరుగుతున్న ఈ SIR ప్రక్రియను చూస్తే పారదర్శకమైన ఓట్ల శుద్ధిలా అనిపించడం లేదు; అదొక అసమాన పోరాటంలా కనిపిస్తోంది. ఇక్కడి రాజకీయ సమీకరణం చాలా స్పష్టం, కానీ భయానకం. ఎగువన వ్యవస్థ చేసే అద్భుతాలు, వ్యత్యాసాలకు రక్షణ కల్పిస్తూ, టోకెన్ రికార్డులు, వీడియో లాగ్స్ వంటి కీలక సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేయకుండా దాచేస్తున్నారు. కానీ, దిగువన ఉన్న సామాన్య పౌరుల ఓట్లను మాత్రం కఠినమైన ఆటోమేటెడ్ ఫిల్టర్లతో ఏరిపారేస్తున్నారు. ఓటర్ల జాబితాలోకి గొర్రెపిల్లలు రాకుండా నిబంధనలను కఠినతరం చేస్తూ, అదే సమయంలో తోడేలుకు అనుకూలంగా భౌతిక సూత్రాలను మార్చేసే ఈ వ్యవస్థలో ఎప్పుఠూ పైచేయి ఎగువన ఉన్నవారిదే అవుతుంది.
ప్రస్తుత సవరణ ప్రక్రియ 2024 ఎన్నికలు మిగిల్చిన అనుమానాలను నివృత్తి చేయకపోగా, వాటిని మరింత బలపరుస్తున్నట్టు కనిపిస్తోంది. గడువులు పొడిగిస్తూ, ఆకస్మిక విచారణలు జరుపుతూ సామాన్య పౌరుడిని ఈ పరిపాలనా చక్రబంధంలో చిక్కుకుపోయేలా చేస్తున్నారు. ఇది చూస్తుంటే 'దామిని' సినిమాలో సన్నీ డియోల్ చెప్పిన ఐకానిక్ డైలాగ్ గుర్తొస్తుంది: "తారీఖ్ పే తారీఖ్... తారీఖ్ పే తారీఖ్ మిల్తీ రహీ... లేకిన్ ఇన్సాఫ్ నहీ మిలా, మై లార్డ్!" (వాయిదాల మీద వాయిదాలు పడుతూనే ఉన్నాయి... కానీ న్యాయం మాత్రం జరగలేదు). నేటి ప్రజాస్వామ్య స్రవంతిలో కూడా గొర్రెపిల్ల ఎప్పుడూ నేరస్థురాలికాక తప్పదు, తోడేలు దాహం తీరక మానదు!
